Posted in Քիմիա 9

Կենդանի  օրգանիզմի  քիմիան

Բովանդակությունը.  <<Կենսական տարրեր(մակրո-, միկրո-, ուլտրատարրեր): Սպիտակուցներ:Նուկլեինաթթուներ:   Ածխաջրեր:  Ճարպեր: Վիտամիններ>>:

https://mskh-my.sharepoint.com/:p:/g/personal/kh_nare_mskh_am/EZOm_yAYDxdJvSk_fjr88cABlIEERXG9FcBLZRae0ZRDJw?e=GOMANX

Ուղղորդող հարցեր.

  • Որո՞նք են  կենդանի  օրգանիզմի  հիմնական  տարրերը

Պատասխան – Իկրոտարրեր, մակրոտարրեր և ուլտրատարրեր:

  • Ո՞րն է  կենդանի  օրգանիզմի  կառուցվածքային  միավորը,նրա  բաղադրությունը

Պատասխան – Կառուցվածքային միավոր — Բջիջ։

  • Ինչու՞  են  գիտնականներն ասում. «Կյանքը՝ սպիտակուցների գոյության ձևն  է»

Պատասխան – Որովհետև մենք գոյատևում ենք և շնչում սպիտակուցների շնորհիվ։

  • Ինչպիսի՞  օրգանական և  անօրգանական  նյութեր  կան  կենդանի  օրգանիզմում

Պատասխան – Օրգանական — սպիտակուցներ , ճարպեր , գլյուկոզ։

Անօրգանական — ածխաթթու գազ, թթվածին , ջուր , կերակրի աղ։

  • Ինչպիսի՞ քիմիական ռեակցիայով  կարելի  որոշել  օսլայի առկայությունը սննդանյութերում

  • Ի՞նչ պայմաններ  են  անհրաժեշտ  բույսի  աճի  համար
  • Ի՞նչ  է  լուսասինթեզը 〈ֆոտոսինթեզը〉

Պատասխան – Ածխաթթու գազից և ջրից` լույսի ազդեցության տակ օրգանական նյութերի առաջացումն է։

  • Ո՞րն է  վիտամինների  դերը  կենդանի  օրգանիզմներում:

Պատասխան- Վիտամինները օգնում են կենդանի օրգանիզմներին կայունություն , աճ, և առողջ պայմաններ զարգացնելու համար։

Լաբորատոր  փորձեր՝ օսլայի, գլյուկոզի, սախարոզի  հայտնաբերման  որակական  ռեակցիաները:

Օսլայի բացահայտման ռեակցիաներ. Բույսերի հիմնական պաշարային ածխաջուրը՝ օսլան, յոդի լուծույթի  նույնիսկ չնչին կոնցենտրացիայի առկայությամբ ստանում է մուգ կապույտ  գունավորում (առաջանում է համալիր միացություն)։ Գունավորումը պայմա-նավորված է ամիլոզի առկայությամբ։ Չնայած ամիլոպեկտինի պարունակությունը օսլայում մի քանի անգամ շատ է ամիլոզի քանակությունիցամիլոզի կապույտ գունավորումը քողարկում է ամիլոպեկտինի կարմրամանուշակագույն գունավորումը։ Տաքացման հետևանքով համալիրը քայքայվում է, գունավորումն անհետանում, սառչելու դեպքում՝ նորից հայտնվում։Այս ռեակցիան թույլ է տալիս հայտնաբերել միջավայրում օսլայի նույնիսկ աննշան քանակությունը։

 Ածխատանքի  համար  անհրաժեշտ  է.

  1. Օսլայի լուծույթներ
  2. Յոդով գունավորված օսլայի լուծույթի անգունացում (տաքացնելու դեպքում):
  3. Լուծույթի գունավորման առաջացում (սառեցնելու դեպքում):
  4. Գունավորման վերականգնում:

Նյութեր և ռեակտիվներ: Կարտոֆիլ, սպիտակ  հաց, բրինձ, խնձոր, օսլայի 1% լուծույթ, Լյուգոլի ռեակտիվ՝ յոդի  ջրային  լուծույթ:

Պարագաներ: Փորձանոթներ, կաթոցիչներ, փորձանոթի  բռնիչ:

Աշխատանքի ընթացքը.

Փորձանոթի մեջ լցնել 1 մլ օսլայի լուծույթ և 1 կաթիլ Լյուգոլի ռեակտիվ,

առաջանում է կապտամանուշակագույն գունավորում։

Համարակալված փորձանոթների մեջ տեղափոխել 0.5 գ տարբեր սննդա-

նյութեր (նախապես հավանգում տրորած), ավելացնել 2-3 մլ թորած ջուր,

թափահարել, ավելացնել 1-2 կաթիլ Լյուգոլի ռեակտիվ։ Փորձանոթներում

առաջացած գունավորմամբ եզրակացնել սննդանյութերում օսլայի քանակու-

թյան մասին։

Posted in Քիմիա 9

Ջրածին:  Ջուր:  Թթուներ

Նախագծի  անվանումը ` 

Լաբորատոր փորձեր՝ <<Ջրածնի ստացումը>>, <<Թթուների քիմիական հատկությունները>>

Թեմատիկ հարցեր և վարժություններ.

1. Ինչո՞ւ  է   ջրածինը  համարվում   համար  մեկ  տարրը  Տիեզերքում…

Որովհետև ջրածինը մտնում է արևի բաղադրության մեջ:

2. Ջրածինը համարվում  է  ապագայի վառելանյութ. ինչո՞ւ. …

Ջրածինը, որպես վառելիք, կարող են օգտագործել գրեթե բոլոր տրանսպորտային միջոցներում: Ջրածինը փորձում են զարգացնել մեքենայաշինության ոլորտում:

3. Բնութագրեք  ջրածին  քիմիական տարրի իզոտոպները.

ա) քիմիական նշանը. ..      – H         

 բ) հարաբերական ատոմային զանգվածը. ..         1                                        

 գ) մետա՞ղ է.  թե՞  ոչ մետաղ.                       

դ) դիրքը պարբերական համակարգում.այսինքն ո՞ր պարբերության և ո՞ր խմբի տարր է        

դ) ատոմի կառուցվածքը`(միջուկի լիցքը. ..միջուկում պրոտոների թիվը. ..էլեկտրոնների թիվը…էներգետիկ մակարդակների թիվը ),իզոտոպների բաղադրությունը

4. Ջրածնի   վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում՝ գրեք պարզ և բարդ նյութերի օրինակներ և դրանցում որոշեք ջրածնի վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը…..

5. Գրեք ջրածին քիմիական տարր պարունակող պարզ  բարդ նյութերի բանաձևերը. և  որոշեք նրանց հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները ` Mr, մոլային զանգվածները`M գ/ մոլ, նաև բարդ նյութերի որակական և քանակական բաղադրությունները…

6. Որոշեք ջրածինը օդից ծանր է թե՞ թեթև. քանի ՞ անգամ. ..

7. Ինչպիսի ՞   ռեակցիաների օգնությամբ կարելի  է  լաբորատորիայում  ջրածին  ստանալ, գրեք համապատասխան  ռեակցիաների հավասարումները. …

8.  Ո՞րն  է ջրածնի առաջացրած և Երկրագնդում ամենատարածված բարդ  նյութը. գրեք  այդ  նյութի քիմիական  բանաձևը  և որոշեք ջրածնի զանգվածայլն բաժինը տոկոսով արտահայտած։

9.  Որտե՞ղ են  կիրառում    ջրածինը….

Անհատական-հետազոտական աշխատանքների  թեմաները՝

*1- <<Ջրածինը համարվում  է  ապագայի վառելանյութ. ինչո՞ւ. …>>

*2- <<Ո՞րն է համարվում մաքուր խմելու ջուր…>>

*3- <<Թթուներ>>

https://mskh-my.sharepoint.com/:p:/g/personal/kh_nare_mskh_am/EWWbzB3RXW1Dltq_Tng_l-kBCfg-41UrifTQH9JB-Z7-FA?e=tBdRDh

Աշխատանքում  պիտի լինեն հետևյալ  հարցերի պատասխանները.

*1. Սահմանել   ո՞ր  բարդ նյութերն են   կոչվում  թթուներ. ..

*2. Գրեք  անթթվածին  թթուների  բանաձևերը և անվանումները…

*3. Գրեք  թթվածնավոր  թթուների   բանաձևերը  և  անվանումները…

*4. Ինչպե՞ս  են  ստանում  թթուներ…

*5. Թվարկեք  թթուների  ֆիզիկական  հատկությունները…

*6. Գրեք թթուների քիմիական հատկությունները. այսինքն թթուների  փոխազդեցությունը       

     պարզ  և բարդ նյութերի հետ…

*7. Կենցաղում  օգտագործվող  ինչպիսի՞ թթուներ  գիտեք…

Posted in Քիմիա 9

Լաբարատոր փորձեր

Օդի բաղադրություն և այրման ռեակցիաներ

v ( N2 ) =78 %

v ( O2 )21 %

v (CO2)= 0,04 %

Ազնիվ գազեր ՝

այրման ռեաքցիաներ են կոչվում ջերմության ևլույսի ուղեկցությամբ ընդացող օքսիդավերականգման ռեակցիաները:

բնական գազի մոտավորապես 90%ը մեթան գազն է:

CH4 +2 O2 _ CO2 + 2H2O

այրումը կատարվում է փակ տարածքում:

Posted in Քիմիա 9

՝ ՝ Թթվածին: Օքսիդներ: Այրման ռեակցիաներ

Նախագծի  անվանումը

Բովանդակությունը.

  • Թթվածնի  տարածվածությունը  երկրագնդի վրա
  • Թթվածնի  դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման  աստիճանը  միացություններում
  • Թթվածնի  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական  հատկությունները 
  • Սահմանել  օքսիդները, դասակարգել, կազմել  օքսիդների բանաձևերը  և անվանել,  գրել օքսիդների ֆիզիկական և  քիմիական  հատկությունները
  • Օդի բաղադրությունը:  Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր կարող  են պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)
  • Օզոն,   Օզոնային ճեղքերի առաջացման պատճառները   որո՞նք  են 
  • Օքսիդավերականգնման  ռեակցիաներ
  • Որտե՞ղ  է  կիրառվում  թթվածնը:

 Լաբորատոր փորձեր՝

  • Օդի բաղադրությունը
  • Օքսիդների  ստացումը և հատկությունները

Անհատական-հետազոտական  աշխատանքների  թեմաները՝

  • Թթվածնի ամենակարևոր հատկությունների  մասին (շնչառություն, այրում)
  • Ի՞նչ է մթնոլորտը, շերտերը
  • Թունավոր  նյութերը  օդում
  • Օզոն, օզոնային շերտ, օզոնային ճեղքերի վտանգավորությունը և առաջացման պատճառները

Առաջադրանքներ.

Կատարել դասագրքից՝ 17,18, 68 էջերի առաջադրանքները

Գրեք ներքոբերյալ  շղթաների  ռեակցիաների հավասարումները, հավասարեցրեք և նշեք  ռեակցիայի  տեսակը.

ա) Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղ` Ca→ CaO →Ca(OH)2→  CaCl2

բ) Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղ`P→P2O5→H3PO4 →Na3PO4

Վերջնարդյունքները.

Սովորողները տարբերում, սահմանում, դասակարգում, կազմում և անվանում  են  օքսիդները, տարբեր  ռեակցիաների  օգնությամբ  ստանում  են օքսիդներ և գրում համապատասխան  ռեակցիաների հավասարումները, գիտեն   օքսիդների  ֆիզքիմ  հատկությունները  և  կիրառման  բնագավառները: 

Թունավոր նյութերը օդում

https://mskh-my.sharepoint.com/:p:/g/personal/kh_nare_mskh_am/EWdmYSa5Fk1Fr67qo3zq8HYBRmJDlOLh_0eDGzOrj4sInw?e=sHPVwS

Posted in Քիմիա 9

Քիմիա Նոյեմբերի 1-5

Առաջադրանքներ

Բնութագրեք Ձեր ընտրած տարրի ատոմը պատասխանելով

Հետևյալ հարցադրումներին

Ա) Քիմիական տարրի նշանը

O

Բ)կարգաթիվը ,միջուկի լիցքը

Կարգաթիվ- 8

Միջուկի լիցքը- 8+

Գ)ատոմի բաղադրությունը ( պրոտոնների, նեյտրոնների էլեկտրականների թիվը)

Էլեկտրոնների թիվը- 8

Նեյտրոնների թիվը- 8

Պրոտոնների թիվը- 8

Դ)պարբերության համարը  լրիվ լրացված  էներգիական մակարդակների թիվը

Էներգետիկ մակարդակների թիվը = 2

Ե) խմբի  համարը, ենթախումբը (գլխավոր է թե երկրորդական               )

Խմբի համար- 6

Գլխավոր ենթախումբ։

Զ) Էլեկտրոնների բաշխումն ըստ էներգիական մակարդակների։

1s2 2s2 2p4:

Է) էլեկտրոնային բանաձևը էլեկտրոնների բաշխումն ըստ էներգիական մակարդակների և ենթամակարդակների նաև քվանտային բջիջներով։ 

1s2 2s2 2p4: էլեկտրոնային բանաձևն է։

Քվանտահին բջիջիներ

Ը) Ո՞ր հատկություններն  են ավելի ուժեղ արտահայտված մետաղակա՞ն  թե՞ ոչ մետաղական․․․

Ոչ մետաղական

թ)  գրեքպարզ  և  բարդ  նյութերի  բանաձևեր, որոնց  բաղադրության  մեջ   

O2թթվածին

Fe2O3

      առկա  է  այդ   տարրի  ատոմներ  և  անվանեք  նյութերը

ժ)  կատարեք  հաշվարկներ, որոշեք՝

տարրի  մեկ  ատոմի  զանգվածը՝ mo (գ)  և (կգ)

բարդ  նյութերի   հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները`Mr

 տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները  բարդ  նյութերում  և

 զանգվածային  և մոլային բաժինները (%)-ով արտահայտված:

Posted in Քիմիա 9

Կապեր- կովալենտ ( Բևեռային , ոչ բևեռային)

իոնային Me – ոչ Me մետաղական

                                Ինքնաստւգման   առաջադրանքներ

                 «7,8-րդ  դաս.  հիմնական  բաժինների   կրկնողություն» 

                     Յուրաքանչիուր  առաջադրանքը  0,16  միավոր  է       

1.   Ո՞ր  շարքում   են  գրված  միայն  ֆիզիկական  մարմիններ.

     1 )  քանոն, ապակի, գիրք, մեխ, ալյումին, ազոտ
     2)  սեղան, համակարգիչ, տետր, վարդ, մատանի
     3)  երկաթ, ֆոսֆոր, բաժակ,  գրիչ, թթվածին
     4)  պղինձ, ջուր,  սոդա,  արծաթ, ոսկի, ջրածին

  • Ո՞ր  շարքում  են  նյութերը  ներկայացված  ըստ  մարդու  օրգանիզմում  դրանց   զանգվածային   բաժնի  նվազման.
  •  ածխաջրեր, ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր
  • սպիտակուցներ, ջուր, ճարպեր, ածխաջրեր
  • սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ջուր, ճարպեր
  • ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր
  • Ո՞ր  շարքում  են  չվերականգնվող  բնական  պաշարների  անվանումները.

       1)   բնական  գազ, անտառային  ծածկույթ, օդ, ջուր

       2)  մաքուր  ջուր, բերրի  հող, նավթ, ածուխ

       3)  բույսեր, կենդանիներ, մետաղներ, օդ

       4)  մետաղներ, բնական  գազ, ածուխ, նավթ

  • Քանի՞  նյութ  է  ներկայացված  հետևյալ  բառակապակցություններում. 

    ջրի  կաթիլ,  պղնձե  թաս,  ալյումինե կաթսա, ռետինե գնդակ, պղնձե  կուժ, սառցե  դղյակ.

    1)                                         2)  6                                           3)  4                                        4)  5

  • Նշվածներից  ո՞ր  շարքում   են   գրված  միայն   օրգանական   նյութեր.
    1)
      ջուր, թթվածին, կավիճ, սպիրտ, ճարպ, քլոր
    2)  կերակրի աղ, սպիտակուց, ճարպ, ազոտ, մեթան
    3)  սախարոզ, քացախաթթու, գլյուկոզ, սպիրտ, օսլա
  • սոդա, ջուր, ածխաթթու գազ, բենզոլ, ացետոն, օզոն
  • Ո՞ր  շարքում  են  գրված  միայն  պարզ  նյութեր.
  •  ջուր, ալմաստ, ամոնիակ, օքսիդ, աղ
  •  ծծումբ, ֆոսֆոր, սոդա, ազոտ, թթու, հիմք
  •  թթվածին, ալմաստ,  օզոն, ֆուլերեն, ֆոսֆոր
  •  երկաթ,  ավազ,  դոլոմիտ, գրաֆիտ, մարմար
  • Քանի՞   քիմիական  տարր  է  առաջացնում  հետևյալ  պարզ  նյութերը`   թթվածին,  կարբին, սև  ֆոսֆոր, օզոն, ալմաստ, կարմիր  ֆոսֆոր, ֆուլերեն, գրաֆիտ, սպիտակ   ֆոսֆոր.  

      1)  6                                   2)  3                                 3)  4                                      4)  5

  • Քանի՞  բարդ  նյութ  է  գրված`  ջրածին,  թթու,  գլյուկոզ, ազոտ,  կաուչուկ,  հիմք, սախարոզ,  ալմաստ,  օսլա,  օքսիդ, երկաթ, ածխաթթու գազ,  աղ,  բութան, օզոն. 
  • 5                                  2)   7                                 3)   9                                  4)   10
  • Ո՞ր շարքում  են  գրված  միայն  բարդ  նյութերի  բանաձևեր.

    1)   Al, HCl,  Cu, Na2SO4                                                 3)  H2O, N2, MgO,  Ni, S8

    2)   AgBr, H2, CaCO3, P4                                                4)  NaOH, CO2, NH3, CuSO4

  1.  Ո՞ր շարքում  են  առկա  միայն  կովալենտային  կապերով  միացություններ.

     1)  NaCl, HCl, Cl2, NaHCO3                                      3)  H2, NH3, H2O, CH4

    2)  KBr, HNO3, CaO, P4                                            4)  N2, Br2, CuSO4, Fe

  1. Հետևյալ  մոլեկուլներից  որոնցու՞մ  է  առկա  և՛  իոնային, և՛  կովալենտային  կապ.

  ա)  H2      բ)   CH4      գ)  NH3      դ)  Na2O2       ե)  N2H4      զ) NH4Cl      է)  CaCl2      ը)  Na2O

1) դ, զ                           2)  ա, բ, գ                               3)   դ, ե, զ                              4)  է, ը    

  1. Սովորական պայմաններում  (20 oC)  ո՞ր  շարքի  բոլոր  նյութերն  են  գազեր.

       1)  կալիումի ֆտորիդ,  բրոմ,  յոդ,  ջուր

       2)  կերակրի  աղ, սոդա,  կավիճ, սպիրտ

       3)  քլոր, ածխաթթու  գազ,  թթվածին, ազոտ

       4)  կարմիր ֆոսֆոր,  օզոն, բրոմ, յոդ, օսլա

  1.  Որո՞նք  են  մոլեկուլային   բյուրեղավանդակով  պարզ  նյութեր. 

ա)  Cալմաստ           բ)  P4               գ)  S8                   դ) Si                ե)   I2       զ)  Cգրաֆիտ       է)  Pսև                       ը)  Br2

1)  բ, գ, է, ը                   2)   ա, դ, զ, է                       3) բ, դ, զ,ը                           4)  բ, գ, ե, ը 

  1.  Ինչպիսի՞ ագրեգատային  վիճակում  կարող  է  գտնվել  սնդիկը.

       1)  միայն  պինդ  վիճակ                                  3)  միայն  հեղուկ  վիճակում

       2)  միայն  գազային վիճակում                       4)  բոլոր  երեք  վիճակներում                                                         

  1. Որքա՞ն   է   ոսկու   ձուլակտորի   զանգվածը,  որի   ծավալը   4սմ3  է, իսկ  ոսկու         

      խտությունը  19,3 գ/սմ3 է.

     1) 38,6գ                             2) 9,65գ                          3)  77,2գ                                4) 4,825գ

  1.   Ո՞ր  մեծությունը  կամ  հատկանիշը  կարող  է  փոփոխվել  քիմիական     

       ռեակցիաների  ընթացքում.     ա) մոլեկուլների  թիվը,          բ)  ատոմների  թիվը,            

       գ)  նյութի  բնույթը,  դ)  նյութերի  գումարային  զանգվածը,  ե)  նյութերի  գույնը.

       1)  բ,գ,դ                         2)  ա,գ,ե                          3)  ա,բ,ե                           4)  բ,գ,դ

  1.  Ո՞րն  է  ֆիզիկական  երևույթ.

      1)  ջուրը  տաքացնելիս` պղպջակների  անջատվելը

      2)  պղպջակների  անջատվելը  ջուրը  էլեկտրոլիզի  ենթարկելիս

      3)  օզոնի  առաջացումը  ամպրոպի  ժամանակ

      4)  գլյուկոզի  խմորվելը

  1.   Հետևյալ  երևույթներից  որո՞նք  են  քիմիական.

      ա)  անձրևի  տեղալը                                                         ե)  երկաթի  ժանգոտումը

      բ)  մագնեզիումի  այրումը  թթվածնում                        զ)  սպիրտի  թորումը

      գ)  սնդիկի  գոլորշիանալը                                               է)  պղնձե  իրերի  կանաչելը

      դ)  ցինկի  փոխազդեցությունը  աղաթթվի  հետ

      1)  ա, բ, գ, դ                 2)   բ, դ, ե, է                    3)  բ, դ, ե, զ                    4)  ա, բ, գ, զ

  1. Հետևյալ  նյութերից   չորս  սյունակով  առանձնացրեք  օքսիդները, հիմքերը, թթուներն  ու 

     աղերը, նշեք  յուրաքանչյուրի  անվանումը.  HNO3,  Na2O,  Ca(OH)2, AgNO3,  BaO,  HCl, CO2

     Al2O3, NaHCO3, Fe(OH)2, K2SiO3, NaCl, H2SO4, MgO, NaOH, H3PO4, SO3, CaCl2, CuSO4, Al(OH)3.

      Օքսիդ       Հիմք         Թթու             Աղ
    
  •  Ո՞ր  շարքում  են   տարրերը   ներկայացված   ըստ   երկրակեղևում   դրանց  տարածվածության  նվազման.

       1)  ալյումին, թթվածին, սիլիցիում, երկաթ                  

      2)  սիլիցիում, թթվածին, ալյումին, երկաթ

      3)  թթվածին, սիլիցիում, ալյումին, երկաթ

      4)  թթվածին, ալյումին, երկաթ, սիլիցիում

  •  Ո՞րն  է  երկրակեղևում  առավել  տարածված  մետաղը.
  • ալյումին                  2)  պղինձ                      3)  երկաթ                     4)  մագնեզիում
  • Ո՞րն  է  Տիեզերքում  ամենատարածված  տարրը.

     1)  թթվածին                  2)  ջրածին                     3)  ածխածին                4)  ազոտ

  • Որքա՞ն  է  կենսածին  տարրերի` C, H, O, N, P, S  պարունակությունը կենդանի    

      օրգանիզմում  ըստ  զանգվածի ( %).    

    1)  24 %                            2)   97 %                          3)  76 %                        4)  62%

  • Երկրակեղևում  թթվածնի  և  սիլիցիումի  զանգվածային  բաժինները  հավասար  են     

      0,48    և  0,28, համապատասխանաբար: Երկրակեղևում  թթվածնի  ատոմների  թիվը   

      քանի՞   անգամ   է  մեծ  սիլիցիումի  ատոմների  թվից.   

     1)   2                                2)  2,5                              3)  3                                 4)  4

  •  Ո՞րն  է  զանգվածի  ատոմային  միավորը(զ.ա.մ.).
  • 13C ատոմի  զանգվածի  1/12  մասը                   3)  12C  ատոմի  զանգվածի 1/12  մասը
  • 12C ատոմի  զանգվածը                                        4)  2H  ատոմի   զանգվածը
  •  Ո՞ր տարրական  մասնիկներից   է  կազմված  ատոմը.
        1)  միայն էլեկտրոններից
        2)  նեյտրոններից և էլեկտրոններից
        3)  պրոտոններից, էլեկտրոններից և նեյտրոններից
        4)  միայն պրոտոններից
  •  Ո՞ր շարքում   է  գրված  ֆոսֆոր, թթվածին, ածխածին, երկաթ և ազոտ   քիմիական      

      տարրերի նշանները.
     1) F, C, P, Si, Na
    2)  O, C, Li, K, Ba
    3)  P, O, C, Fe, N
    4)  K, Na, P, Fe, C

  •  Բնական  սիլիցիումը  երեք  իզոտոպների  խառնուրդ  է, որոնց  մոլային  բաժիններն   

 են`  28Si – 92%,  29Si – 5%  և  երրորդ  իզոտոպինը` 3%: Ո՞րն  է  երրորդ  իզոտոպի     

       զանգվածային   թիվը, եթե  սիլիցիումի  հարաբերական  ատոմային  զանգվածը  28,11  է.

      1)  30                                2)  31                                 3)  27                              4)  32

  • Օրգանիզմում  գլյուկոզի  թթվածնավոր  և  անթթվածին  ճեղքումներին  մասնակցում  է  մի   նյութորի  20  մոլեկուլի  զանգվածը   3,256 • 10-21  գ  է

      Որքա՞ն  է  այդ  նյութի  հարաբերական     մոլեկուլային  զանգվածը.

      1)  98                                  2) 56                                 3) 80                                4) 40

  • Ո՞ր  արտահայտության  մեջ  է  խոսվում  թթվածին  քիմիական  տարրի  վերաբերյալ.
  •  ստացվում  է  ջրածնի  պերօքսիդի  քայքայումից
  •  անհրաժեշտ  է շնչառության  համար
  •  վատ  է  լուծվում  ջրում
  •  ատոմն  ունի   1s22s2 2p4 էլեկտրոնային  բանաձևը
  • Բնութագրեք   հետևյալ ….  տարրի  ատոմը  ըստ  հետևյալ  սխեմայի.

ա)  քիմիական  տարրի  նշանը…P
բ)  կարգաթիվը, միջուկի  լիցքը՝ Z =…+ 15
գ)  ատոմի  բաղադրությունը (պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների  թիվը)…ՄԻջուկոմ Նետրոնների թիվը որոշում են հետևսլ բանափևով N=A-Z=31 – 15

A = Ar =31
դ)  պարբերության  համարը, լրիվ լրացված էներգիական մակարդակների  թիվը….հետևիալ բանաձև N=2n= 2x 1=2e

N=2 x 2 = 8e

N= 2 x 3 = 18e

ե)  խմբի  համարը, ենթախումբը (գլխավո՞ր  է, թե՞ երկրորդական), արտաքին

     էներգիական  մակարդակում  էլեկտրոնների  թիվը

զ)  էլեկտրոնների  բաշխումն  ըստ էներգիական  մակարդակների

է)  էլեկտրոնային  բանաձևը (էլեկտրոնների  բաշխումն ըստ էներգիական

      մակարդակների  և ենթամակարդակների)

ը ո՞ր հատկություններն  են  ավելի  ուժեղ  արտահայտված` մետաղակա՞ն, թե՞                                                                                                     

      ոչ մետաղական…                                                                              թ)  ինչպիսի՞  պարզ  և  բարդ  նյութերի  օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ         

      առկա  է  այդ   տարրի  ատոմներ

ժ Կատարեք  հաշվարկներ (որոշեք  այդ  տարրի  մեկ  ատոմի  զանգվածը mo (գ),

     տարրի  առաջացրած  օքսիդի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը`Mr,

     տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային բաժինները

     օքսիդում):

Posted in Քիմիա 9

Գործնական  աշխատանք  3— <<Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի  ֆիզիկական իմաստը>>.

Բնութագրեք 1-ից 40 տարրերը ըստ  հետևյալ սխեմայի՝

  • քիմիական  տարրի  նշանը…….

ջրածին-H

ածխածին-C

թթվածին-O

ազոտ-N

ֆոսֆոր-P

ծծումբ-S

նատրիում-Na

կալիում-K

կալցիում-Ca

մագնեզիում-Mg

երկաթ-Fe

ֆտոր-F

քլոր-Cl

բրոմ-Br

յոդ-I

սիլիցիում-Si

մանգան-Mn

պղինձ-Cu

ցինկ-Zn

արծաթ-Ag

ոսկի-Au

  • կարգաթիվը…..

ածխածին-6

ջրածին-1

թթվածին-8

ազոտ-7

ֆոսֆոր-15

ծծումբ-16

նատրիում-11

կալիում-19

կալցիում-20

մագնեզիում-12

երկաթ-26

ֆտոր-9

քլոր-17

բրոմ-35

յոդ-53

սիլիցիում-14

մանգան-12

պղինձ-29

ցինկ-30

արծաթ-47

ոսկի-79 

  • միջուկի  լիցքը …..

  • հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar

ածխածին-12

ջրածին-1

թթվածին-16

ազոտ-14

ֆոսֆոր-31

ծծումբ-3

, նատրիում-23

կալիում-39

կալցիում-40

մագնեզիում-24

երկաթ-55

ֆտոր-19

քլոր-35

բրոմ-80

յոդ-127

սիլիցիում-28

մանգան-55

պղինձ-63

ցինկ-65

արծաթ-107

ոսկի-197 

  • ատոմի բաղադրությունը ….
  • մեկ ատոմի զանգվածը mօ,(գ)

  • ո՞ր  պարբերության տարր  է …

ածխածին-2

ջրածին-1

թթվածին-2

ազոտ-2

ֆոսֆոր-3

ծծումբ-3

նատրիում-3

կալիում-4

կալցիում-4

մագնեզիում-3

երկաթ-4

ֆտոր-4

քլոր-3

բրոմ-4

յոդ-5

սիլիցիում-3

մանգան-4

պղինձ-4

ցինկ-4

արծաթ-5

ոսկի-6 

  • ո՞ր  խմբի  և ենթախմբի տարր  է …

ածխածին-IV A

ջրածին-I A

թթվածին-VI A

ազոտ-V A

ֆոսֆոր-V A

ծծումբ-VI A

նատրիում-I A

կալիում-I A

կալցիում-II A

մագնեզիում-II A

երկաթ-VIII B

ֆտոր-VII A

քլոր-VII A

բրոմ-VII A

յոդ-VII A

սիլիցիում-VI A

մանգան-VII B

պղինձ-I B

ցինկ-II B

արծաթ-I B

ոսկի-I B 

  • ատոմի էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը(էլեկտրոնների  բաշխումն  ըստ էներգետիկ մակարդակների, էլեկտրոնային բանաձևը, նաև  քվանտային  բջիջներով)
  • մետաղ է,`թե ոչմետաղ

Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ  առկա  են  այդ  տարրի ատոմներ` գրեք  տարբեր  տարրերի  հետ   առաջացրած   միացությունների                բանաձևերը  և  կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

Posted in Քիմիա 9, Uncategorized

Կոբալենտային, իոնային կապեր

Լաբարատոր փորձեր

տեղակալման

փոխանակման

քայքայման

Միացման

Տեղակալման ռեակցիա

Zn + HCL – ZnCl 2+ H2

Mg + 2HCL- MgCL2 + H2

2AL + 6HCL – 2ALCL3 +3 H2

Միացման ռեակցիա

H2 + O2 – 2H2O + O

Քայքայման ռեաքցիա

ջրածնի պերօքսիդի կատալիտիկ քայքայում

H2O2 – կատալիզատոր MnO2

  • 2H2O + O2
Posted in Քիմիա 9

Երևույթ

ֆիզիկական քիմիական

Բնության մեջ ցանկացած փոփոխություն կոչվում է երևույթ։

Ֆիզիկական երևութներ դեպքում նոր նյութ չի ստացվում։

Քիմիական ռեակցիաների նյութի փոխազդեցություն է այն նյութերի հետ երբ առաջանում են նոր նյութեր։

փոխվում է համ ու հոտը գազի անջատում կամ կլանում, գույնի փոփոխություն, նստվածքի առաջացում անհետացում։

Քիմիական ռեակցիաների դասակարգում

ելանյութերի – վերջանյութերի

սկզբնանյութերից

ազդանյութեր

արգասիք

A +B + C-D- բարդ

քայքայման

D- բարդ A + B+C

AB -բարդ + С պարզ

AC- բարդ + B պարզ